HỖ TRỢ
Hệ Thống Pinyin Toàn Diện: Thanh Mẫu, Vận Mẫu, Thanh Điệu và Quy Tắc Viết Chữ Hán Cơ Bản
Tài liệu này tổng hợp kiến thức nền tảng về Hán ngữ: từ Thanh mẫu, Vận mẫu, Thanh điệu, các quy tắc biến điệu Pinyin, đến quy tắc viết chữ Hán cơ bản. Đây là chìa khóa giúp bạn phát âm và viết tiếng Trung chuẩn xác ngay từ đầu
I. PHÂN PHIÊN ÂM TIẾNG TRUNG
1. Thanh mẫu (Initials)
1.1. Âm 2 môi: b, p, m, f
1.1.1. Phụ âm B [p] → [pua/Bō]
Gần giọng âm **bo** 波. Là âm **không bật hơi**. Khi phát âm 2 môi khép lại, để luồng hơi đẩy bật ra.
ba
/pa/
Âm “b” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.1.2. Phụ âm P [p’] → [p’ua/Pō]
Âm phát ra nhẹ hơn âm **po** 坡 nhưng **bật hơi**. Khi phát âm giống âm “b” trên nhưng là âm bật hơi.
pa
/pʰa/
Âm “p” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.1.3. Phụ âm M [m] → [mua/Mō]
Gần giọng âm **mo** 摸. Khi phát âm khép 2 môi và luồng âm thanh theo khoang mũi ra ngoài, dây thanh **rung**.
ma
/ma/
Âm “m” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.1.4. Phụ âm F [ph] → [phua/Fó]
Gần giọng âm **fo** 佛. Là âm môi răng, khi phát âm răng trên tiếp xúc với môi dưới; dây thanh **không rung**.
fa
/fa/
Âm “f” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.2. Âm đầu lưỡi giữa: d, t, n, l
1.2.1. Phụ âm D [t] → [tưa/Dé]
Gần giọng âm **de** 得. Là một âm **không bật hơi**. Đầu lưỡi chạm vào chân răng trên, giữ hơi trong miệng rồi đầu lưỡi hạ nhanh xuống đẩy hơi đột ngột ra ngoài.
da
/ta/
Âm “d” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.2.2. Phụ âm T [th] → [thưa/Tè]
Gần giọng âm **te** 特. Là âm **bật hơi**.
ta
/tʰa/
Âm “t” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.2.3. Phụ âm N [n] → [nưa/Ne]
Gần giọng âm **ne** 呢. Là âm đầu lưỡi + âm mũi: khi đọc lưỡi hơi theo khoang mũi ra ngoài, dây thanh **rung**, đầu lưỡi chạm vào răng trên.
na
/na/
Âm “n” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.2.4. Phụ âm L [l] → [lưa/Lè]
Gần giọng âm **le** 勒. Khi phát âm, đầu lưỡi chạm vào răng trên nhưng lùi về phía sau và luồng hơi theo 2 bên lưỡi đẩy ra ngoài, dây thanh **rung**.
la
/la/
Âm “l” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.3. Âm gốc lưỡi: g, k, h
1.3.1. Phụ âm G [c] → [cưa/Gē]
Gần giọng âm **ge** 歌. Khi phát âm phần cuống lưỡi nâng cao, sau khi trữ hơi hạ nhanh phần cuống lưỡi xuống để hơi bật ra ngoài, dây thanh **không rung**.
ga
/ka/
Âm “g” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.3.2. Phụ âm K [kh] → [khưa/Kē]
Gần giọng âm **ke** 科. Là âm **bật hơi**. Mách nhỏ: phát âm giống “g” trên nhưng luồng hơi từ khoang miệng bật ra mạnh.
ka
/kʰa/
Âm “k” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.3.3. Phụ âm H [kh/h] → [hưa/Hé]
Gần giọng âm **he** 河. Cuống lưỡi tiếp xúc với ngạc mềm, luồng hơi từ khoang giữa ma sát đi ra.
ha
/xa/
Âm “h” khi ghép với vận mẫu “a”.
1.4. Âm mặt lưỡi: j, q, x
1.4.1. Phụ âm J [ch’] → [chi/Jī]
Gần giọng âm **ji** 基. Phát âm đầu lưỡi hạ tự nhiên, mặt lưỡi tiếp xúc với ngạc cứng, luồng hơi từ khoang mặt lưỡi trên ma sát với ngạc cứng bật ra ngoài.
ji
/tɕi/
Âm “j” khi ghép với vận mẫu “i”.
1.4.2. Phụ âm Q [ch’] → [ch’i/Qì]
Gần giọng âm **qi** 气 nhưng **bật hơi**.
qi
/tɕʰi/
Âm “q” khi ghép với vận mẫu “i”.
1.4.3. Phụ âm X [x] → [xi/Xī]
Mặt lưỡi trên gần sát với ngạc cứng, luồng hơi từ mặt lưỡi trên ma sát với ngạc cứng. Đọc giống âm **xi** 西. **Không dùng dây thanh**.
xi
/ɕi/
Âm “x” khi ghép với vận mẫu “i”.
*Lưu ý:
y → đọc i
w → đọc u
1.5. Âm đầu lưỡi trước: z, c, s, r
1.5.1. Phụ âm Z [ch] → [chư/Zì]
Gần giọng âm **zi** 字. Cách phát âm: Đưa đầu lưỡi ra phía trước, đặt sau mặt răng trên, nhưng bị chặn lại bởi chân răng (Lưỡi thẳng) cho luồng hơi khoang miệng ma sát ra ngoài.
zi
/tsɯ/
Âm “z” khi đứng một mình.
1.5.2. Phụ âm C [ch’] → [ch’ư/Cí]
Gần giọng âm **ci** 词 nhưng lưỡi bật mạnh ra ngoài, là âm **bật hơi**. Hoặc phát âm giống hệt “z” trên nhưng bật mạnh hơi ra ngoài.
ci
/tsʰɯ/
Âm “c” khi đứng một mình.
1.5.3. Phụ âm S [s] → [sư/Sī]
Gần giọng âm **si** 思. Khi phát âm đầu lưỡi phía trước đặt gần sát mặt sau của răng trên, luồng hơi từ mặt lưỡi với răng trên ma sát.
si
/sɯ/
Âm “s” khi đứng một mình.
1.5.4. Phụ âm R [r] → [rư/Rì]
Gần giọng âm **ri** 日. Khi phát âm: Lưỡi hơi uốn thành vành, thanh quản hơi **rung**.
ri
/ʐɯ/
Âm “r” khi đứng một mình.
*Chú ý:
Thỉnh thoảng nghe không ra “c” và “s”. Các bạn hãy mở âm lượng lớn hơn và tập trung nghe lại. Sẽ thấy khác nhau. Âm “c” sẽ có pha âm “th” (trong tiếng Việt), còn âm “s” thì không.
1.6. Âm phụ kép uốn lưỡi: zh, ch, sh
1.6.1. Phụ âm ZH [tr] → [trư/Zhī]
Gần giọng âm **zhi** 知. Khi phát âm: Tròn môi và **uốn lưỡi**, đầu lưỡi trên chạm vào ngạc cứng, luồng hơi từ đầu lưỡi và ngạc cứng ma sát bật đột ngột ra ngoài. **Không bật hơi**.
zhi
/ʈʂɨ/
Âm “zh” khi đứng một mình.
1.6.2. Phụ âm CH [tr’] → [tr’ư/Chī]
Gần giọng **chi** 吃 nhưng **bật hơi**. Khi phát âm: Tròn môi và uốn lưỡi. Là âm bật hơi.
chi
/ʈʂʰɨ/
Âm “ch” khi đứng một mình.
1.6.3. Phụ âm SH [s] → [sư/Shī]
Gần giọng âm **shi** 师. Khi phát âm: Tròn môi và **uốn lưỡi**, đầu lưỡi cuộn lại tiếp cận với ngạc cứng, luồng hơi từ khe giữa ngạc cứng và đầu lưỡi ma sát ra ngoài. **Không bật hơi**.
shi
/ʂɨ/
Âm “sh” khi đứng một mình.
—
II. VẬN MẪU (FINALS)
2.1. Vận mẫu đơn: Gồm 6 nguyên âm gốc ban đầu: a, o, e, i, u, ü
2.1.1. Vận mẫu A → [a]
Miệng há to, lưỡi thấp xuống. Gần giọng âm **a** a. Là nguyên âm dài, **không tròn môi**.
a
/a/
Âm “a”.
2.1.2. Vận mẫu O → [ua, ô]
Lưỡi rút về phía sau, gốc lưỡi nâng cao ở vị trí giữa, hơi môi **tròn và nhô ra một tí**. Gần giọng âm **o** o. Là nguyên âm dài, tròn môi.
o
/ɔ/
Âm “o”.
2.1.3. Vận mẫu E → [ưa, ê]
Lưỡi rút về phía sau, gốc lưỡi nâng cao ở vị trí giữa, mồm hơi há. Gần giọng âm **e** e. Là nguyên âm dài, **không tròn môi**.
* Phát âm giống “o” khi sau các Thanh mẫu: d, t, n, l, m, zh.
* Phát âm giống “e” sau các Thanh mẫu còn lại.
e
/ɤ/
Âm “e”.
2.1.4. Vận mẫu I → [i, ư]
Đầu lưỡi duỗi với răng dưới, phía trước mặt lưỡi nâng sát ngạc cứng, hai môi giẹp, bành ra. Gần giọng âm **i** i. Là nguyên âm dài, **không tròn môi**.
* Phát âm giống “i” sau các Thanh mẫu: c, ch, s, sh, z, zh, r.
* Phát âm giống “ư” sau các Thanh mẫu còn lại.
i
/i/
Âm “i”.
2.1.5. Vận mẫu U → [u]
Gốc lưỡi nâng lên cao, lưỡi rút về phía sau, hai môi **tròn, nhô ra**. Gần giọng âm **u** u. Là nguyên âm dài, tròn môi.
u
/u/
Âm “u”.
2.1.6. Vận mẫu Ü → [uy]
Đầu lưỡi chính với răng dưới, phía trước mặt lưỡi nâng sát ngạc cứng, hai môi **tròn, nhô ra trước**. Gần giọng âm **ü** ü. Là nguyên âm dài, tròn môi.
ü
/y/
Âm “ü”.
2.2. Vận mẫu kép: Để dễ hiểu mình chia thành 5 nhóm sau:
2.2.1. Nhóm 1: Nguyên âm ghép với nguyên âm
ai, ao, ou, ei, ia, ie, iu, ua, uo, ui, üe, üi
* Học phát âm Nhóm 1: Nguyên âm ghép với nguyên âm
Vận mẫu AI:
Gần giọng âm **ai** ai. Đọc hơi kéo dài âm “a” rồi chuyển sang âm “i”.
bai
/pai/
Âm “ai” (khi ghép).
Vận mẫu AO:
Gần giọng âm **ao** ao. Đọc hơi kéo dài âm “a” rồi chuyển sang âm “o”.
bao
/pau/
Âm “ao” (khi ghép).
Vận mẫu OU:
Gần giọng âm **ou** ou. Đọc hơi kéo dài âm “o” rồi chuyển sang âm “u”.
pou
/pɔu/
Âm “ou” (khi ghép).
Vận mẫu EI:
Gần giọng âm **ei** ei. Đọc hơi kéo dài âm “e” rồi chuyển sang âm “i”.
bei
/pei/
Âm “ei” (khi ghép).
Vận mẫu IA:
Gần giọng âm **ia** ia. Đọc hơi kéo dài âm “i” rồi chuyển sang âm “a”.
jia
/tɕia/
Âm “ia” (khi ghép).
Vận mẫu IE:
Gần giọng âm **ie** ie. Đọc “i” (hơi giống “yêu”) rồi chuyển sang âm “e”.
jie
/tɕiɛ/
Âm “ie” (khi ghép).
Vận mẫu IU (iou):
Gần giọng âm **iu** iu (Hơi giống “yêu”). Đọc hơi dài âm “i”, chuyển sang âm “u”.
jiu
/tɕiu/
Âm “iu” (khi ghép).
Vận mẫu UA:
Gần giọng âm **ua** ua. Đọc hơi kéo dài âm “u” rồi chuyển sang âm “a”.
gua
/kua/
Âm “ua” (khi ghép).
Vận mẫu UO:
Đọc hơi kéo dài âm “u” rồi chuyển sang âm “o”. Gần giọng âm **uo** uo.
guo
/kuɔ/
Âm “uo” (khi ghép).
Vận mẫu UI (uei):
Gần giọng âm **ui** ui. Đọc hơi kéo dài âm “u” rồi chuyển sang âm “ei”.
gui
/kuei/
Âm “ui” (khi ghép).
Vận mẫu ÜE:
Gần giọng âm **üe** üe. Đọc âm “ü” rồi chuyển sang âm “e”.
jue
/tɕyɛ/
Âm “üe” (khi ghép).
*Chú ý:
– Âm “iu” và “ui” thực chất là cách viết gọn của (iou-uei).
– Các nguyên âm “ia”, “ie”, khi không được ghép với thanh mẫu nào sẽ được viết là “ya”, “ye”.
2.2.2. Nhóm 2: Nguyên âm ghép với N
an, en, in, un, ün
Vận mẫu AN:
Gần giọng âm **an** an. Đọc hơi kéo dài âm “a” rồi chuyển sang phụ âm “n”.
ban
/pan/
Âm “an” (khi ghép).
Vận mẫu EN:
Gần giọng âm **en** en. Đọc hơi kéo dài âm “e” rồi chuyển sang âm “n”.
ben
/pən/
Âm “en” (khi ghép).
Vận mẫu IN:
Gần giọng âm **in** in. Đọc hơi kéo dài âm “i” rồi chuyển sang âm “n”.
bin
/pin/
Âm “in” (khi ghép).
Vận mẫu UN (uen):
Gần giọng âm **un** un. Đọc hơi kéo dài âm “u” rồi chuyển sang phụ âm “n”.
dun
/tuən/
Âm “un” (khi ghép).
Vận mẫu ÜN:
Gần giọng âm **ün** ün. Đọc âm “ü (uy)” rồi chuyển sang âm “n”.
jun
/yn/
Âm “ün” (khi ghép).
*Chú ý:
Âm “un” chính là viết tắt của “uen” nên hãy ghi nhớ cách đọc. Không đọc là “u-n” mà phải đọc là “u-ə-n”.
2.2.3. Nhóm 3: Nguyên âm đơn ghép với NG
ang, eng, ing, ong
Vận mẫu ANG:
Gần giọng âm **ang** ang. Đọc hơi kéo dài âm “a” rồi chuyển sang phụ âm “ng”.
bang
/paŋ/
Âm “ang” (khi ghép).
Vận mẫu ENG:
Gần giọng âm **eng** eng. Đọc hơi kéo dài âm “e” rồi chuyển sang âm “ng”.
beng
/pəŋ/
Âm “eng” (khi ghép).
Vận mẫu ING:
Gần giọng âm **ing** ing. Đọc hơi kéo dài âm “i” rồi chuyển sang âm “ng”.
bing
/piŋ/
Âm “ing” (khi ghép).
Vận mẫu ONG:
Gần giọng âm **ong** ong. Đọc hơi kéo dài âm “o” rồi chuyển sang phụ âm “ng”.
dong
/tʊŋ/
Âm “ong” (khi ghép).
2.2.4. Nhóm 4: Nguyên âm kép ghép với N
ian, uan, üan
Vận mẫu IAN:
Gần giọng âm **ian** ian. Đọc hơi kéo dài âm “i”, chuyển sang “a” rồi kết thúc bằng “n”.
dian
/tiɛn/
Âm “ian” (khi ghép).
Vận mẫu UAN (uan/üan):
Gần giọng âm **uan** uan. Đọc hơi kéo dài âm “u”, chuyển sang “a” rồi kết thúc bằng “n”.
duan
/tuan/
Âm “uan” (khi ghép).
Vận mẫu ÜAN:
Gần giọng âm **üan** üan. Đọc âm “ü (uy)”, chuyển sang “a” rồi kết thúc bằng “n”.
juan
/yɛn/
Âm “üan” (khi ghép).
2.2.5. Nhóm 5: Nguyên âm kép ghép với NG
iang, uang
Vận mẫu IANG:
Gần giọng âm **iang** iang. Đọc hơi kéo dài âm “i”, chuyển sang “a” rồi kết thúc bằng “ng”.
liang
/liaŋ/
Âm “iang” (khi ghép).
Vận mẫu UANG:
Gần giọng âm **uang** uang. Đọc hơi kéo dài âm “u”, chuyển sang “a” rồi kết thúc bằng “ng”.
guang
/kuaŋ/
Âm “uang” (khi ghép).
*Chú ý:
Còn một số vận mẫu khác như “iong”, “ueng”,… sẽ được đề cập khi học về các Thanh mẫu tương ứng.
—
YÊU CẦU 1: TÓM TẮT
Phiên âm Pinyin là hệ thống La-tinh hóa để thể hiện cách phát âm chuẩn của tiếng phổ thông Trung Quốc. Nắm vững **21 Thanh mẫu (phụ âm đầu)** và **36 Vận mẫu (nguyên âm/phụ âm cuối)** là chìa khóa để đọc chính xác, đặt nền tảng vững chắc cho việc học Thanh điệu và các quy tắc biến điệu sau này.
—
VÍ DỤ
Ví dụ 1 (Danh từ)
China is a large country.
/ˈʧaɪnə ɪz ə lɑːrʤ ˈkʌntri/
Trung Quốc là một quốc gia lớn.
中国是一个大国 中国是一个大国
Zhōngguó shì yīgè dàguó
Ví dụ 2 (Động từ)
I am learning Chinese pronunciation.
/aɪ æm ˈlɜːrnɪŋ ʧaɪˈniːz prəˌnʌnsiˈeɪʃən/
Tôi đang học phát âm tiếng Trung.
我正在学中文发音 我正在学中文发音
Wǒ zhèngzài xué Zhōngwén fāyīn